برندزلینک

مرجع لینک

برندهای برتر

افزایش رتبه

افزایش محبوبیت

افزایش ترافیک

شور عاشورایی با کدام رنگ معنی می شود؟

شور عاشورایی با کدام رنگ معنی می شود؟

هنر عاشورایی در ایران سابقه ای به درازای چندین قرن دارد. از همان روزهایی که هنرمندان شاعر با سوگواره های خویش مظلومیت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یارانش را دهان به دهان چرخاندند، یا تعزیه خوانانی که با شبیه خوانی اشک به دیده عاشقان می نشاندند.

هنر عاشورایی، اما در حوزه هنرهای تجسمی به شیوه دیگر در میان عاشقان امام حسین(ع) در ایران جلوه گر شد، تا هنرمندان این ساحت نیز سهم خویش را از ارادتمندی به هنرمندترین هنرمند صحرای کربلا ابراز کنند. شاید بخش مهم و اساسی از تلاش هنرمندان حوزه هنرهای تجسمی مدیون هنرمندان نقاشی پشت شیشه ایرانی باشد.

بسیاری هنوز بر سر تاریخ دقیق به وجود آمدن این هنر در ایران یا بهره گیری هنرمندان ایرانی از این هنر توافق ندارند و دوره دقیق ورود این هنر به ایران مشخص نیست. هرچند عده ای پیدایش هنر نقاشی پشت شیشه در ایران را به اواخر دوران صفویه مربوط می دانند، ولی باید گفت این هنر در دوران زندیه رونق یافته است.

برخی صاحب نظران معتقدند گرچه نقاشی پشت شیشه با زمینه سازی که نقاشی قهوه خانه ای در میان توده مردم ایجاد کرده بود جان گرفت، اما در نیمه های راه یکباره این هنر راه خود را برای بیان هنر عاشورایی جدا و هنرمندان شاخص و صاحب سبکی را در این زمینه به جامعه هنری ایران معرفی کرد. این مهم درست زمانی بود که پس از نهضت مشروطه، نقاشی پشت شیشه در هنگامه تحول هنر مردمی، از در و دیوار جدا شد و بر چارچوب قاب ها جای گرفت و در اماکن مذهبی و مقدس به عنوان هنر مذهبی کارکرد پیدا کرد. جالب است که شکل گیری هنر نقاشی پشت شیشه در آن دوران در بعد مذهبی اش که بیشتر به نقاشی های عاشورایی اختصاص یافته با حساسیت های بسیاری همراه بوده است. این مسئله از آن رو نشأت می گیرد که نگهداری از شیشه به عنوان یک متریال برای خلق یک اثر هنری آن هم در حوزه هنر دینی، مستلزم حفاظت بسیاری بود تا از شکنندگی شیشه جلوگیری شود.

بسیاری از آثار نقاشی پشت شیشه که اکنون در موزه ها یا مجموعه های خصوصی نگهداری می شوند برای نصب یا حضور در سر تاقچه، مهمانخانه ها و اتاق های پذیرایی از میهمانان به کار گرفته می شد. این موضوع از سویی دیگر نیز قابل تامل است و آن هم نیاز مخاطبان است.

براساس اسناد موجود، بیشترین تقاضا برای خلق یک اثر هنری در حوزه هنر نقاشی پشت شیشه به خلق آثاری در حوزه هنر دینی و عاشورایی برمی گردد. این مهم تا جایی است که براساس نظر کارشناسان در آن زمان تابلوهای نقاشی پشت شیشه را به طور معمول با پارچه های سبزرنگ می پوشاندند و در ایام محرم، صفر و ماه رمضان آنها را کنار می زدند و با روان کردن آب روی شیشه، آن را تبرک کرده و به صورت بیماران و حاجت مندان می کشیدند. سیدکاظم شیرازی، قربانعلی قربانی، عبدالحمید، اکبر گیلانی و اسماعیل گیلانی همه استادان بزرگی هستند که گرچه نامشان این روزها نزدیک به فراموشی است، اما آثار به جای مانده از آنان در حوزه نقاشی پشت شیشه سال هاست که دل به دل عاشقان امام حسین(ع) به همنوایی سرود عاشورایی می پردازند.





● نقاشی قهوه خانه ای

شاید میان هنرمندان حوزه هنرهای تجسمی که در حیطه هنر عاشورایی به فعالیت پرداخته اند بیشترین سهم را باید به هنرمندان نقاش قهوه خانه ای نسبت داد؛ هنرمندانی که بی ادعا در زمانه ای به ارائه آثار هنری پرداختند که باید هنر در میان مردم به صورت پراگماتیک عرضه می شد وگرنه هنر و مفاهیم وابسته به آن به حاشیه می رفت.

در تعاریف رسمی، از هنر نقاشی قهوه خانه ای به عنوان بخشی از زیرشاخه هنرهای تجسمی به شبیه سازی عامیانه یاد می شود. براساس این تعریف باید نکته ای را اضافه کرد. در این نوع نقاشی، هنرمند تنها با اتکا به تکنیک ها و روش های رایج در هنر نقاشی به خلق یک اثر هنری نمی پردازد و در این میان برای نتیجه گرفتن از موضوعی که در ذهن دارد و شاید نمی تواند آن را به زبان ساده جاری کند، به نقش زدن آن می پردازد.

نقاشی قهوه خانه ای در زمان خویش پدیده ای نوظهور در ایران به شمار می رفت که براساس نیاز شکل گرفت و البته رونق و گسترش آن بر مبنای نوعی ارتباط ذهنی عاطفی بود که مخاطبان این آثار با آنها براساس شاکله های فکری که عمدتا در دیدگاه مذهبی شان جای گرفته بود، ایجاد شد. شاید به همین علت باشد که تابلو های نقاشی قهوه خانه ای وقتی با رونق روبه رو شد که اواخر سلسله قاجاریه، هنرمندان این رشته با روی آوردن به مضامین عاشورایی مخاطبان بیشتری نسبت به پیش برای خویش پیدا کردند. در آن زمان بسیاری از هنرمندان نقاشی قهوه خانه شاید از نظر تکنیکی به علوم روز نقاشی مسلط نبودند، اما همین هم آوایی هنر و مفهوم عاشورا در این آثار باعث شد سبکی جان بگیرد که جانمایه اش ایجاد رابطه عمیق حسی با مخاطب آثار باشد. موزه نقاشی پشت شیشه ایران اکنون بسیاری از فاخر ترین آثار نقاشی پشت شیشه را با موضوع واقعه عاشورا در دل خود نگه داشته است.

در دنیای نقاشی، این یک اتفاق ساده نیست که به عنوان مثال هنرمندان نقاشی قهوه خانه ای قبل از شروع به کار برای خلق یک اثر هنری ابتدا وضو می گرفتند و سپس به خلق اثر می پرداختند. در احوالات بسیاری از نقاشان قهوه خانه به کرات می بینیم که بسیاری از ایشان هنگام خلق یک اثر هنری با اشک، تابلو هایی مانند مصیبت کربلا را خلق می کردند. این مسئله در دنیای هنر نشان می دهد که قرار است اثری متفاوت خلق شود تا از سویی ریشه در اعتقادات مذهبی هنرمند خالقش داشته باشد و از سوی دیگر، با جانمایه های ذهنی و عاطفی مخاطب نیز ارتباط برقرار کند.

از بزرگان نقاشی این سبک می توان به علیرضا قوللر آغاسی بزرگ و البته فتح الله قوللرآغاسی و حسین قوللرآغاسی اشاره کرد که راه قوللر آغاسی بزرگ را دنبال کردند؛ اما نباید از پرده های کشیده شده توسط محمد مدبر نیز در این زمینه غافل شد. مدبر، هنرمندی بود که هنر عاشورایی را به خوبی درک کرد و البته انتقال این درک آن گونه بود که در احوالاتش نوشته شده است: او اشک می ریخته و قلم بر پرده می نشانده تا روایت دیگری از مصیبت کربلا داشته باشد. ۳محور کلی آثار هنرمندان نقاشی قهوه خانه ای را آثاری مذهبی که بیشتر آنها به روایت های عاشورایی برمی گردد و روایت هایی حماسی و بزمی که به روایت هایی از شاهنامه و تصاویر مردمان قاجاری اختصاص دارد تشکیل می دهند. جالب است که توجه هنرمندان، بیشتر به بخش هنر عاشورایی است و منتقدان هنری نیز کمتر به دو بخش دیگر توجه کرده اند.





● نقاشی مدرن

حرکت نو و نگاه دوباره به هنر عاشورایی در حوزه هنرهای تجسمی را به طور کامل، باید مدیون استاد گرانقدر هنرهای تجسمی کشورمان محمود فرشچیان بود. استاد فرشچیان هنرمندی که خود را غلام حسین می داند؛ البته ارادت او به امام حسین(ع) با خلق اثر جاودان عصر عاشورا در سال ۱۳۵۵ آغاز شد تا تصویر این تابلوی مینیاتور دست به دست عاشقان حسین بچرخد و البته بشود ملجا و ماوای عاشقان امام حسین(ع).استاد فرشچیان پس از این موفقیت بزرگ، سال ها بعد تابلوی معروف شهادت علی اصغر(ع) را در سال ۱۳۸۲ نقش زد. عمده ویژگی آثار فرشچیان را در این زمینه می توان به نگرش متفاوت وی به هنرمندان پیش تر خود نسبت به هنر عاشورایی دانست. او با تلفیق هنر مینیاتور با روایات عاشورایی بدون تصویرگری چهره شخصیت های برجسته صحرای کربلا با مخاطبان ارتباط برقرار کرد.

در هیچ یک از آثاری که از این هنرمند در قالب هنر عاشورایی یا هنر دینی خلق شده اند، چهره شخصیت ها دیده نمی شود و شاید به همین دلیل بتوان وی را سرآغاز حرکت نوین در هنر عاشورایی دانست. حرکت ها در حوزه خلق آثار نقاشی عاشورایی با پیروزی انقلاب اسلامی به خود رنگ دیگری گرفت تا نسلی از هنرمندان نقاش که از آنها به عنوان هنرمندان انقلاب نیز یاد می شود، شکل بگیرد تا به نوعی ادامه دهنده راه اسلاف خود در گسترش هنر عاشورایی باشند.

مقوله انقلاب اسلامی در ایران که بن مایه هایش را از قیام عاشورا به امانت گرفته بود، بهترین فرصت برای هنرمندانی شد که می خواستند با ابزاری نو به بیان اتفاقی بپردازند که آرمان های خویش را در سطر سطر آن جست وجو می کردند.

در فاصله پیروزی انقلاب تا زمان دفاع مقدس، نقاشی هایی که با تکنیک های به روز و با مفهوم قیام عاشورا خلق شد، خود گواه نوعی عدالتخواهی و ظلم ستیزی است که هنرمندان انقلاب می خواستند با ترکیب آن با مفهوم عاشورا به آن بپردازند.

در این دوره تاریخی، هنرمندان نقاش کشورمان مانند اسلاف خویش که در حوزه نقاشی قهوه خانه ای به روایت صرف قیام عاشورا می پرداختند، بسنده نکردند و با تلفیق سمبل ها و موتیف های عاشورایی با مضامین روز انقلابی آن زمان، به خلق آثاری در این خصوص پرداختند؛ و دفاع مقدس هم فرصت تازه ای بود تا هنرمندان نقاش به دید جدیدی در خلق آثارشان در این زمینه برسند.

همچنین وجود بارگاه متبرک مولا امام حسین(ع)، فصل جدیدی را در هنر عاشورایی ایران رقم زد تا نگاه هنرمندان عاشورایی از دو بعد در آثارشان منعکس شود. نخست مفهوم قیام عاشورا و ترکیب آن با مضامین انقلاب اسلامی ایران که بخش عمده آن از این قیام شکل گرفته بود و سپس تصویرگری شهیدانی که برای رسیدن به این مضمون مانند مولایشان جان خویش را فدا کردند.

منبع : برندزلینک

www.brandslink.ir

ارسال شده در تاریخ : 15 اسفند 1392 ساعت 17:25

بازگشت به صفحه اصلی مقالات

نظرات کاربران

هیچ نظری ثبت نشده

ارسال نظر

برای ثبت نظر ابتدا با حساب کاربری خود وارد سایت شوید

ارسال کننده
نام ونام خانوادگی : : rezasharif
نام کاربری : gharibe12
تاریخ عضویت : 1 اسفند 1392
تعداد مقالات ارسالی : 577
تعداد لینک ها : 0